वाढ आणि व्यक्तिमत्व विकास स्वाध्याय
वाढ आणि व्यक्तिमत्व विकास स्वाध्याय इयत्ता पाचवी परिसर अभ्यास भाग 1
१. काय करावे बरे ?
कबीरला प्राणिशास्त्र विषयाचा प्राध्यापक व्हायचे आहे. त्यासाठी त्याने आत्तापासून काय तयारी करावी ?
उत्तर :
कबीरने अभ्यासात मेहनत घ्यावी, विज्ञान आणि प्राणिशास्त्र विषयांची अधिक माहिती जमा करावी, प्राण्यांबद्दल पुस्तके वाचावीत आणि प्रश्न विचारून जिज्ञासा वाढवावी. अशा तयारीने तो पुढे चांगला प्राध्यापक बनू शकतो.
२. जरा डोके चालवा.
अ) सायकल चालवायला शिकण्यापूर्वी आपल्यात इतर कोणकोणती कौशल्ये विकसित झालेली असतात ?
उत्तर :
- संतुलन ठेवण्याची क्षमता
- पायांची व हातांची समन्वय कौशल्ये
- दिशा ओळखण्याची क्षमता
- थोडीफार शारीरिक ताकद व सहनशक्ती
ही कौशल्ये असल्यामुळे आपण सायकल सहज शिकू शकतो.
आ) सुमनला पुढे स्वत:चे हॉटेल चालवायचे आहे. तिच्या पुढील जीवनातील कामात ती आता शिकत असलेली कोणती कौशल्ये तिला उपयोगी पडणार आहेत ?
उत्तर :
- स्वच्छता आणि नीटनेटकेपणा ठेवण्याची सवय
- इतरांशी नम्रपणे बोलण्याची वागणूक
- वेळेचे नियोजन करण्याचे कौशल्य
- गणितातील मूलभूत मोजदाद (बिल बनवणे, बाकी गणना)
- स्वयंपाकाची आवड व खाद्यपदार्थांची माहिती
- टीममध्ये काम करण्याची सवय
ही सर्व कौशल्ये तिच्या भविष्यातील हॉटेल व्यवसायात नक्कीच उपयोगी पडतील.
३. पुढील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
अ) आनुवंशिकता म्हणजे काय ?
उत्तर :
आनुवंशिकता म्हणजे
आई–वडिलांकडून त्यांच्या मुलांकडे जाणारे गुण, वैशिष्ट्ये आणि लक्षणे.
उदा. चेहऱ्याचे स्वरूप, उंची, केसांचा रंग, स्वभाव इत्यादी गुण पिढ्यान्-पिढ्या जातात, यालाच आनुवंशिकता म्हणतात.
आ) बालवर्गातील मुले व पाचवीच्या विद्यार्थी यांच्यात दिसणारे फरक सांगा.
उत्तर :
बालवर्गातील मुले व पाचवीच्या विद्यार्थी यांच्यात दिसणारे फरक :
- वयाचा फरक :
बालवर्गातील मुले लहान असतात, तर पाचवीचे विद्यार्थी मोठे आणि अधिक समजदार असतात. - अभ्यासाची पातळी :
बालवर्गातील मुले अक्षरे, संख्या ओळखतात; पाचवीचे विद्यार्थी कठीण धडे, प्रश्नोत्तरं शिकतात. - कौशल्ये :
बालवर्गातील मुलांमध्ये मूलभूत कौशल्ये विकसित होत असतात; पाचवीच्या विद्यार्थ्यांमध्ये वाचन, लेखन, गणित अधिक पक्के झालेले असते. - जबाबदारी :
पाचवीचे विद्यार्थी स्वतःची कामे करताना अधिक जबाबदार असतात; बालवर्गातील मुलांना जास्त मदत लागते. - वर्तन :
बालवर्गातील मुले खेळकर असतात; पाचवीचे विद्यार्थी अधिक शिस्तबद्ध आणि नियम पाळणारे असतात.
इ) जन्मापासून प्रौढावस्थेपर्यंत आपल्यात कोणकोणते बदल होतात ?
उत्तर :
जन्मापासून प्रौढावस्थेपर्यंत आपल्यात होणारे बदल :
- शारीरिक वाढ :
उंची, वजन, शरीराचा आकार हळूहळू वाढतो. - बुद्धीचा विकास :
विचार करण्याची क्षमता, शिकण्याची गती आणि समज वाढते. - कौशल्यांचा विकास :
बोलणे, चालणे, वाचन-लेखन, निर्णय घेणे अशी कौशल्ये क्रमाक्रमाने विकसित होतात. - भावनिक बदल :
भावना समजणे, व्यक्त करणे आणि नियंत्रण ठेवणे यात सुधारणा होते. - जबाबदाऱ्या वाढणे :
वयाबरोबर घरातील व शाळेतील कामांची जबाबदारी वाढते.
ई) तुम्ही आत्मसात केलेली कोणतीही तीन कौशल्ये लिहा.
उत्तर :
मी आत्मसात केलेली तीन कौशल्ये :
- वाचन कौशल्य :
गोष्टी, धडे आणि माहिती समजून वाचू शकतो. - लेखन कौशल्य :
स्वच्छ आणि नीटस अक्षरात वाक्ये व परिच्छेद लिहू शकतो. - संवाद कौशल्य :
मित्रांशी, शिक्षकांशी स्पष्ट आणि नम्रपणे बोलू शकतो.
ही कौशल्ये शिकण्यात आणि दैनंदिन जीवनात उपयोगी पडतात.
उ) शारीरिक वाढ कशाला म्हणतात ?
उत्तर :
शारीरिक वाढ म्हणजे शरीराच्या आकारात, उंचीत, वजनात आणि ताकदीत होणाऱ्या नैसर्गिक बदलांना शारीरिक वाढ म्हणतात.
४. चूक की बरोबर ते सांगा.
अ) नव्याने शिकलेली कामे बाळ हळूहळू न चुकता करू लागते.
उत्तर :
बरोबर
आ) जन्मत:च आपण कौशल्ये आत्मसात केलेली असतात.
उत्तर :
चूक
इ) स्वत:ची सर्वच कामे आपण स्वत: करत नाही.
उत्तर :
बरोबर
ई) जन्मापासून वृद्धावस्थेपर्यंत आपली उंची वाढत राहते.
उत्तर :
चूक